Aanvoelen wat je partner voelt is geen zachte vaardigheid

“Voel aan wat je partner nodig heeft” is het soort advies dat in bijna elk relatieartikel voorbijkomt, meestal zonder onderbouwing. Over inlevingsvermogen bij seks bestaat online vooral coaching-taal, geen harde data. Een nieuwe studie van onderzoekers Gaertner, Fuchshuber, Reininger en Briken, gepubliceerd in de Journal of Sex Research, zocht uit of dat vermogen, mentaliseren genoemd, daadwerkelijk meetbaar samenhangt met iemands seksleven. Het antwoord is ingewikkelder en interessanter dan een simpel “ja”: het werkt twee kanten op, en op één punt draait het verband zelfs om.

Wat is mentaliseren eigenlijk?

Mentaliseren is het vermogen om je eigen gedachten en gevoelens te begrijpen, en die van de ander. Geen glazen bol, geen gedachten lezen, maar het kunnen inschatten wat er in jezelf en in je partner omgaat. Seksueel mentaliseren is diezelfde vaardigheid, toegepast op alles wat met seks te maken heeft: snappen wat jij op dat moment wilt en voelt, en een inschatting kunnen maken van wat je partner wil en voelt.

Dat is iets anders dan empathie of communicatie, en die twee worden in dit soort content vaak op één hoop gegooid. Empathie is vooral het meevoelen met de ander. Communicatie is het uitspreken van wat je voelt of wilt. Mentaliseren is iets anders: het begrijpen van je eigen gedachten en gevoelens en die van de ander. De studie meet dus geen gedrag zoals praten over seks, maar die denkvaardigheid zelf.

De studie: twee metingen, vier maanden ertussen

De onderzoekers, verbonden aan het Institute for Sex Research van het UMC Hamburg-Eppendorf, gebruikten een cross-lagged paneldesign onder Duitstalige volwassenen. Bij de eerste meting deden 2.650 mensen mee (1.191 vrouwen), vier maanden later vulden 1.769 van hen (799 vrouwen) de vragenlijst opnieuw in. Op beide momenten vulden deelnemers vragenlijsten in over seksueel mentaliseren, algemeen mentaliseren, seksueel functioneren, interpersoonlijke en autoerotische seksuele activiteit, en seksuele tevredenheid. De onderzoekers analyseerden de uitkomsten per gender, in afzonderlijke padmodellen voor mannen en vrouwen.

Het sterke punt van deze opzet: door twee metingen met tussentijd te gebruiken, kunnen onderzoekers nagaan of het ene kenmerk op moment één het andere kenmerk op moment twee voorspelt, en omgekeerd. Dat heet een wederkerig (reciprocal) verband: niet alleen “A hangt samen met B”, maar “A op tijdstip 1 voorspelt B op tijdstip 2, én B op tijdstip 1 voorspelt A op tijdstip 2.”

De bevindingen: vooral wederkerig, met één opvallende uitzondering

De belangrijkste uitkomsten uit het abstract, op een rij:

  • Seksueel mentaliseren en seksueel functioneren beïnvloeden elkaar wederzijds, bij zowel mannen als vrouwen. Beter kunnen inschatten wat er bij jezelf en je partner speelt, hing samen met beter seksueel functioneren nadien, en omgekeerd.
  • Seksueel mentaliseren en interpersoonlijke seksuele activiteit (seks met een partner) beïnvloeden elkaar ook wederzijds, bij beide genders.
  • Seksueel mentaliseren voorspelde seksuele tevredenheid niet. Dit is de opvallendste uitkomst van de studie: je zou verwachten dat beter aanvoelen wat er speelt, leidt tot meer tevredenheid. Dat verband vonden de onderzoekers niet.
  • Het omgekeerde verband was wel significant, bij beide genders: hogere seksuele tevredenheid op moment één voorspelde beter seksueel mentaliseren op moment twee. Tevredenheid op moment één voorspelde dus later mentaliseren, terwijl mentaliseren later tevredenheid niet voorspelde.
  • Bij vrouwen waren seksueel mentaliseren en autoerotische (solo) activiteit wederzijds verbonden. Bij mannen werd dit verband niet gerapporteerd.
  • Algemeen mentaliseren voorspelde seksueel mentaliseren alleen bij mannen. Seksueel mentaliseren voorspelde algemeen mentaliseren juist bij beide genders.

De auteurs noemen mentalisatiegebaseerde benaderingen als een mogelijke richting voor toekomstig onderzoek naar seksuele gezondheid. Dat is een suggestie voor vervolgonderzoek, geen vaststaand resultaat van deze studie: er is in dit onderzoek geen enkele interventie getest.

Wat dit niet aantoont

Een paar dingen die verleidelijk zijn om erbij te verzinnen, maar die deze studie niet laat zien.

Het onderzoek test geen oefening, training of therapie om je mentaliseren te verbeteren. Er is geen “train je inlevingsvermogen en je seksleven verbetert”-conclusie te trekken; dat is simpelweg niet getoetst. De studie zegt ook niets over seksuele disfuncties of hun behandeling: seksueel functioneren is hier een vragenlijstscore, geen diagnose. En het abstract geeft geen effectgroottes of percentages, dus die nemen we ook niet over.

De duidelijkste conclusie die wél hard te trekken is: het verband tussen mentaliseren en tevredenheid loopt niet zoals je zou verwachten. Niet “beter aanvoelen voorspelt meer tevredenheid”, maar eerder “tevredenheid voorspelt later beter aanvoelen”. Omdat het een correlationele studie is, bewijst dat geen oorzaak, maar het past niet bij de gangbare aanname.

Hoe dit aansluit op wat we al wisten

Deze bevinding past bij wat we eerder al schreven over hoe seksuele tevredenheid van dag tot dag kan schommelen: een scoping review van dyadisch dagboekonderzoek liet zien dat tevredenheid geen vast label is, maar iets dat beweegt met wat er in een relatie speelt op een gegeven moment. Als tevredenheid zelf al zo beweeglijk is, is het minder verrassend dat tevredenheid ook samenhangt met hoe mensen elkaar later aanvoelen.

Ook eerder onderzoek dat we beschreven raakt aan wat er tussen twee mensen gebeurt. Bij het stoppen met orgasmes faken was betere communicatie over wat je prettig vindt een van de redenen waarom mensen ermee stopten. Bij het verschil tussen solo- en partnerorgasmes bleken frequentie en tevredenheid niet hetzelfde te doen. Die studies meten iets anders dan mentaliseren, dus het zijn geen bevestigingen van deze uitkomst, wel verwante puzzelstukjes.

Wat dit betekent voor jou

Deze studie geeft geen vaste tip of oefening, en dat is ook niet wat ze test. Wat ze wel laat zien: inlevingsvermogen in bed is geen vaststaande eigenschap die je eenmalig “hebt” of “niet hebt”, en die vervolgens je tevredenheid bepaalt. Het is onderdeel van een lopende wisselwerking, waarin tevredenheid zelf ook meespeelt in hoe goed je elkaar later aanvoelt.

De nuance die bij dit onderzoek hoort

Zoals altijd benoemen we de beperkingen expliciet.

De steekproef bestond uit Duitstalige volwassenen die online meededen, niet uit een Nederlandse of representatieve bevolkingssteekproef. Van de 2.650 deelnemers bij de eerste meting deden er bij de tweede meting nog 1.769 mee, een aanzienlijke uitval die de resultaten kan vertekenen. Vier maanden tussen de twee metingen is relatief kort om conclusies te trekken over verandering op langere termijn. Alle metingen zijn zelfrapportage, en de analyses zijn uitsluitend uitgesplitst naar man of vrouw, zonder ruimte voor andere genderidentiteiten. En hoewel de tijdsvolgorde van het cross-lagged design richting geeft aan de verbanden, blijft het een correlationele studie: er is geen experimentele manipulatie die oorzaak en gevolg vaststelt.

Wat er wel stevig staat: een steekproef van ruim 2.600 mensen bij de start, twee metingen met tussentijd in plaats van één momentopname, en een consistente, onverwachte bevinding (tevredenheid voorspelde later mentaliseren, niet omgekeerd) die bij zowel mannen als vrouwen naar voren kwam.

Veelgestelde vragen

Wat is seksueel mentaliseren?

Het vermogen om je eigen gedachten en gevoelens rond seks te begrijpen, en een inschatting te maken van wat je partner denkt en voelt. Het is een denkvaardigheid, iets anders dan communiceren of meevoelen.

Is mentaliseren hetzelfde als empathie?

Nee. Empathie is vooral het meevoelen met de ander. Mentaliseren is breder: het omvat ook het begrijpen van je eigen gevoelens en gedachten, en valt niet samen met empathie of communicatie.

Zorgt beter inlevingsvermogen voor meer tevredenheid in bed?

Niet volgens deze studie. Seksueel mentaliseren voorspelde seksuele tevredenheid niet. Het omgekeerde verband was wel significant: hogere tevredenheid voorspelde later beter seksueel mentaliseren.

Geldt dit verband voor mannen en vrouwen op dezelfde manier?

Grotendeels wel: de wederkerige verbanden met seksueel functioneren en interpersoonlijke activiteit golden voor beide genders. Een verschil: bij vrouwen hingen mentaliseren en solo-activiteit wederzijds samen, en alleen bij mannen voorspelde algemeen mentaliseren later seksueel mentaliseren.

Meer lezen over wat onderzoek zegt over tevredenheid en communicatie in relaties? Bekijk hoe seksuele tevredenheid van dag tot dag schommelt, lees over het stoppen met orgasmes faken of duik in het verschil tussen solo- en partnerorgasmes.

Bronnen:

  • Gaertner LHC, Fuchshuber J, Reininger KM, Briken P (2026). How We Mentalize Shapes Our Sexual Life: Evidence from a Cross-Lagged Panel Analysis. Journal of Sex Research. PMID: 42664387
  • Velten J, Tavares IM, Rosen NO (2025). What Factors are Associated with Sexual Satisfaction, Distress, and Function in Couples? A Systematic Scoping Review of Dyadic Diary Studies. Journal of Sex Research. PMID: 40208220

Dit artikel is een samenvatting van wetenschappelijk onderzoek en geen medisch advies. Loop je structureel vast op dit onderwerp binnen je relatie? Een seksuoloog of relatietherapeut kan naar jouw specifieke situatie kijken.