Nee zeggen tegen seks: niet óf, maar hoe

Over bijna niets in een relatie wordt zo weinig concreet geschreven als over nee zeggen tegen seks. Zoek online, en je vindt vooral content over de kant van de partner die wordt afgewezen: wat te doen als je partner geen zin heeft, hoe je daarmee omgaat, wat het voor je libido betekent. Over de andere kant, hoe je zelf op een goede manier “nee” of “nu niet” zegt, is bijna niets te vinden.

Een nieuwe studie van onderzoekers Du, Dobson, Impett en Stanton, gepubliceerd in de Journal of Sex Research, keek juist daar wel naar. Niet naar óf mensen seks afwijzen (dat doet iedereen weleens), maar naar de manier waaróp, en wat die manier te maken heeft met hoe tevreden mensen zijn met hun relatie en hun seksleven. De onderzoekers voerden drie afzonderlijke studies uit om dat uit te zoeken.

Drie manieren om seks af te wijzen

De kern van het onderzoek draait om drie strategieën waarmee mensen seks kunnen afwijzen:

  • Assertief: direct en respectvol aangeven dat je nu geen seks wilt, zonder de ander daarmee af te wijzen als persoon.
  • Ontwijkend: het onderwerp vermijden, een vaag excuus geven, of doen alsof je het niet merkt.
  • Vijandig: kortaf, geïrriteerd of afwijzend reageren op het verzoek van de ander.

Het gaat om strategieën, niet om persoonlijkheidstypes: wat iemand rapporteert te doen als die situatie zich voordoet.

De centrale vraag van de drie studies: hangt de manier waarop je seks afwijst samen met hoe mindful je bent, en hangt die manier van afwijzen op zijn beurt samen met hoe tevreden je bent in je relatie?

Studie 1: wie mindfuller is, wijst anders af

De eerste studie was cross-sectioneel, met 383 deelnemers (49,9% vrouw, 48,8% man, gemiddelde leeftijd 39,3 jaar). De onderzoekers maten trait mindfulness, de mate waarin iemand van zichzelf aandachtig en zonder oordeel in het moment staat, en vergeleken dat met de afwijzingsstrategie die mensen rapporteerden te gebruiken.

De uitkomst: hoe meer trait mindfulness iemand had, hoe minder die persoon vijandige en ontwijkende afwijzingsstrategieën gebruikte, en hoe meer die persoon juist assertief afwees. Belangrijker nog: dat verband liep door naar tevredenheid. Minder vijandige en minder ontwijkende afwijzing verklaarde voor een deel waarom meer mindfulness samenhing met hogere seksuele én relatietevredenheid.

Met andere woorden: de samenhang tussen mindfulness en tevredenheid liep voor een deel via de manier van afwijzen.

Studie 2: dezelfde uitkomst, andere opzet

Om te checken of dit geen toevalstreffer was, voerden de onderzoekers een tweede, experimentele studie uit met 409 deelnemers (50,1% vrouw, 49,4% man, gemiddeld 41,2 jaar). Deze studie repliceerde het belangrijkste verband uit studie 1: minder vijandige afwijzing bleek opnieuw de schakel te zijn die mindfulness verbond aan tevredenheid.

Twee studies met twee verschillende steekproeven en twee verschillende opzetten die op hetzelfde verband uitkomen, maakt die uitkomst steviger dan wanneer het bij één meting was gebleven.

Studie 3: ook over tijd blijft het verband staan

De derde studie ging nog een stap verder en volgde 193 deelnemers (59,1% vrouw, 39,4% man, gemiddeld 43,5 jaar) longitudinaal, over acht weken. Hier konden de onderzoekers kijken of mindfulness op moment één daadwerkelijk latere afwijzing voorspelde, in plaats van alleen een momentopname te meten.

De uitkomst: meer mindfulness aan het begin voorspelde minder vijandige afwijzing gedurende de acht weken die volgden, en die minder vijandige afwijzing hing weer samen met hogere wekelijkse seksuele en relatietevredenheid.

Dat is een sterkere aanwijzing voor een richting in het verband (mindfulness eerst, afwijzingsstijl later) dan de eerste twee studies konden geven, al blijft het, zoals verderop in de nuance staat, nog geen bewijs van oorzaak en gevolg.

Wat dit onderzoek niet aantoont

Dit is het deel waar we scherp in willen zijn, want het is verleidelijk om hier een makkelijke tip uit te trekken: “word mindfuller, en je relatie verbetert.” Dat is niet wat deze studies hebben getest.

De onderzoekers maten mindfulness zoals die al aanwezig was bij de deelnemers, en keken of mensen die van zichzelf al mindfuller waren, zich anders gedroegen. Ze deden geen enkele interventie: niemand kreeg een mindfulness-training, een meditatie-oefening of een opdracht om bewuster te worden. De auteurs schrijven zelf dat toekomstig onderzoek moet uitzoeken of een mindfulness-interventie de afwijzingsstijl van mensen daadwerkelijk kan veranderen. Dat is dus iets voor later onderzoek, geen vaststaand resultaat van deze studies.

Even scherp: dit is geen onderzoek naar waaróm iemand geen seks wil (dat kan van alles zijn, en dat gaat dit onderzoek niet aan), en ook geen onderzoek naar hoe laag of hoog iemands verlangen naar seks is. Het gaat uitsluitend over de manier waarop iemand dat “nee” of “nu niet” overbrengt op het moment dat die situatie zich voordoet.

Wat dit betekent voor jou

De kernboodschap van deze drie studies is niet dat nee zeggen tegen seks een probleem is dat je moet oplossen. Iedereen in een relatie wijst af, dat is onvermijdelijk en normaal. De kernboodschap is dat de manier waarop je dat doet er echt toe lijkt te doen voor je eigen seksuele en relatietevredenheid. De tevredenheid van de partner is in deze studies niet gemeten.

Vooral vijandig afwijzen (“laat me nou gewoon”) kwam in alle drie de studies naar voren als de schakel met lagere tevredenheid; ontwijkend afwijzen (net doen alsof je het verzoek niet hoort) speelde die rol in studie 1. Mensen die mindfuller waren, wezen vaker assertief af: duidelijk en respectvol, zonder de ander weg te zetten. Of assertief afwijzen zelf samenhing met meer tevredenheid, rapporteert het abstract niet. Dat is een heel ander uitgangspunt dan de vraag die de meeste content over dit onderwerp stelt (wat doe je als je partner geen zin heeft), namelijk: hoe wijs je zelf af op een manier die de relatie niet onder druk zet.

Dat raakt aan orgasmes faken: daar was betere communicatie een van de redenen waarom mensen ermee stopten, en faken hing samen met lagere tevredenheid.

De nuance die bij dit onderzoek hoort

Zoals altijd benoemen we de beperkingen expliciet.

Alle drie de studies werkten met zelfrapportage: deelnemers beschreven zelf hoe ze denken dat ze afwijzen, niet hoe ze dat objectief gezien daadwerkelijk doen. Studie 1 is correlationeel: het laat een samenhang zien, geen bewezen oorzaak-gevolg. Ook in de experimentele studie 2 ging de gerapporteerde samenhang over mindfulness zoals die vóór de manipulatie gemeten werd, dus eveneens correlationeel. Studie 3 volgde mensen wel over tijd, wat de aanwijzing voor een richting sterker maakt, maar ook dat is geen experiment waarin de onderzoekers mindfulness zelf hebben gemanipuleerd.

Daarnaast ging het onderzoek over afwijzing binnen een bestaande relatie, niet over eenmalige ontmoetingen of situaties waarin iemands grenzen niet gerespecteerd worden. En zoals hierboven al genoemd: de vraag of een mindfulness-interventie de afwijzingsstijl van mensen kan veranderen, is door de auteurs zelf expliciet benoemd als iets voor toekomstig onderzoek, niet als iets wat deze drie studies al hebben aangetoond.

Wat er wel stevig staat: drie verschillende studies, met drie verschillende opzetten (cross-sectioneel, experimenteel en longitudinaal) en in totaal bijna duizend deelnemers, die allemaal op hetzelfde verband uitkomen. Dat is een consistenter beeld dan één enkele meting zou geven.

Veelgestelde vragen

Hoe zeg je het beste nee tegen seks?

Dit onderzoek maakt geen uitspraak over een vaste zin of methode, maar laat zien dat vooral vijandig afwijzen samenhangt met lagere seksuele en relatietevredenheid. Mindfullere mensen wezen vaker assertief af (direct en respectvol, zonder de ander als persoon af te wijzen).

Wat is het verschil tussen assertief, ontwijkend en vijandig afwijzen?

Assertief is direct en respectvol aangeven dat je nu geen seks wilt. Ontwijkend is het onderwerp vermijden of een vaag excuus geven. Vijandig is kortaf, geïrriteerd of afwijzend reageren op het verzoek van de ander.

Waarom is het zo belangrijk hoe je seks afwijst bij je partner?

Omdat onderzoek (Du, Dobson, Impett & Stanton, 2025) in drie afzonderlijke studies liet zien dat de manier van afwijzen samenhangt met seksuele en relatietevredenheid, los van de vraag óf er wordt afgewezen. Vooral vijandige afwijzing hing samen met lagere tevredenheid, in studie 1 ook ontwijkende afwijzing.

Betekent dit dat je nooit geen zin mag laten merken?

Nee. Nee zeggen tegen seks is normaal en onvermijdelijk in elke relatie; het onderzoek gaat daar niet tegenin. Het gaat over de manier waarop je dat doet, niet over of je het mag doen.

Meer lezen over communicatie en tevredenheid in relaties? Bekijk hoe seksuele tevredenheid van dag tot dag schommelt of lees waarom stoppen met orgasmes faken samenhangt met betere communicatie. Benieuwd wat onderzoek zegt over seksspeeltjes binnen een relatie? Lees seksspeeltjes en relaties: maken ze stellen gelukkiger?.

Bronnen:

  • Du, J., Dobson, K., Impett, E.A. & Stanton, S.C.E. (2025). Turning Down, Tuning In: How Mindfulness Shapes Sexual Rejection, Relationship Satisfaction, and Sexual Satisfaction. Journal of Sex Research. PMID: 41231087

Dit artikel is een samenvatting van wetenschappelijk onderzoek en geen medisch advies. Loop je structureel vast op dit onderwerp binnen je relatie? Een relatietherapeut of seksuoloog kan naar jouw specifieke situatie kijken.